kịch bản : SƠN TINH THỦY TINH

CHUYÊN ĐỀ

TÍCH HỢP GIÁO DỤC TẤM GƯƠNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH

 TRONG DẠY HỌC VĂN BẢN ĐỨC TÍNH GIẢN DỊ CỦA BÁC HỒ

A/ PHẦN MỞ ĐẦU:

1.     Lí do chọn chuyên đề:

           Ngữ văn là một học quan trọng trong nhà trường. Học môn Ngữ văn sẽ có tác động tích cực đến kết quả học tập các môn khác và các môn khác cũng góp phần giúp học tốt môn Ngữ văn. Cho nên tự nó cũng toát lên yêu cầu tăng cường tính thực hành giảm lý thuyết gắn với đời sống.

           Chuyên đề tôi thực hiện gần gũi với các em khi đề cập đến hình tượng Bác Hồ. Trong nhà, ở lớp học đều treo ảnh của Người. Nhằm cung cấp thêm cho các em thêm tư liệu thêm hiểu biết về con người vĩ đại ấy. Rèn luyện và học tập theo tấm gương của Bác từ khi còn bé sẽ giúp các em hình thành nhân cách của mình sau này.

            Bản thân là một giáo viên trực tiếp giảng dạy, trong quá trình thực hiện chương trình Ngữ văn lớp 7, tôi thấy sự cần thiết của phương pháp dạy tích hợp lồng ghép tấm gương của Bác cho các em học sinh  nhằm nâng cao nhận thức và những bài học trong ứng xử trong cuộc sống giúp các em sống tốt hơn. Vì thế tôi mạnh dạn áp dụng phương pháp dạy học tích hợp tấm gương của Bác ở một bài cụ thể trong chương trình Ngữ văn 7 với đề tài: : Tích hợp giáo dục tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong dạy học văn bản Đức tính giản dị của Bác Hồ. Hy vọng góp phần cùng đồng nghiệp nâng dần chất lượng giờ học Ngữ văn ở trường Trung học cơ sở.

2.     Mục đích của chuyên đề:

a.     Đối với học sinh:

- Học sinh tiết kiệm thời gian học tập mà vẫn mang lại hiệu quả nhận thức.

- Có thể tránh được những biểu hiện cô lập, tách rời từng phương diện kiến thức.

- Phát triển tư duy biện chứng, khả năng thông hiểu và vận dụng kiến thức linh hoạt vào các yêu cầu môn học, phân môn cụ thể trong chương trình học tập theo nhiều cách khác nhau.

- Nắm kiến thức sẽ sâu sắc, hệ thống và lâu bền hơn.

- Học sinh thích thú vì được khám phá nhiều lĩnh vực kiến thức khác nhau.

b.    Đối với giáo viên:

- Bồi dưỡng, nâng cao kiến thức, kĩ năng sư phạm cho giáo viên.

- Đổi mới phương pháp dạy học được tăng cường và đem lại hiệu quả cao.

- Giáo viên các bộ môn có liên quan có điều kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ nhau trong dạy học.

B. PHẦN NỘI DUNG:

     1. Cơ sở lí luận của chuyên đề:

     Hướng dẫn số 855/KH-PGDĐT ngày 24/10/2017 về kế hoạch “Triển khai dạy học tập và làm theo tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong trường phổ thông”. Học sinh sống trong xã hội phát triển  cần được trang bị tốt về tư tưởng chính trị cũng như đạo đức lối sống nhất là các em THCS học tập theo Bác  sẽ  giúp các em đi đúng hướng và hoàn thiện bản thân mình trong tương lai.

2.Thực trạng của chuyên đề:

      Hiện nay việc dạy học lồng ghép tích hợp  đã không còn xa lạ ở trường phổ thông. Phương pháp này sẽ giúp các em hứng thú hơn trong việc tìm tòi lĩnh hội kiến thức. Các em nghĩ học về lãnh tụ thì sẽ cứng nhắc và khô khan, dễ sa đà vào bài học đạo đức và nhồi nhét kiến thức.Các em cũng ít có thời gian được học nhiều về con người của Bác ở trên lớp  nên  chuyên đề này tôi sẽ cố gắng cung cấp cho các em thêm nhiều mẩu chuyện nhỏ, những hình ảnh, video, bài tập vận dụng thực tế tuy nhiên vẫn bám sát vào văn bản và cho các em tự mình khám phá và rút ra bài học cho bản thân.

3.Cách triển khai chuyên đề:

a. Các biện pháp thực hiện

Biện pháp thứ nhất: xem phim, nghe nhạc, hình ảnh trực quan vào giới thiệu bài mới  và đan xen trong quá trình dạy những biểu hiện về đức tính giản dị của Bác nhằm giúp các em hứng thú và có tâm thế tiếp nhận bài học tốt hơn.

Biện pháp thứ hai: kể mẫu chuyện nhỏ về đức tính giản dị của Bác. Yêu cầu các em thực hiện sau khi học xong phần II luận điểm 1(a) Bác Giản dị trong đời sống sau khi học xong dẫn chứng về ăn mặc và nhà ở  để làm rõ hơn những biểu hiện về  đức tính giản dị của Bác.

Biện pháp thứ ba: liên hệ thực tế và bài tập tình huống. Sau khi học xong văn bản giáo viên yêu cầu học sinh liên hệ bản thân hoặc những người bạn trong trường về biểu hiện  giản dị và không giản dị. Sau đó là bài tập tình huống bằng hình ảnh giúp các em khắc sâu hơn về đức tính này và áp dụng ngay vào thực tế.

* Đây là chuyên đề lồng ghép tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh , tuy nhiên tôi đã có sử dụng tích hợp liên môn để bài giảng thêm phong phú.

b. Triển khai các biện pháp vào văn bản Đức tính giản dị của Bác Hồ.

Phần 1: Công tác chuẩn bị của giáo viên: xác định mục tiêu cần đạt về kiến thức, kĩ năng, thái độ, định hướng tích hợp .

v Mục tiêu cần đạt:

a. Kiến thức:

Ø Kiến thức bộ môn:

- Sơ giản về tác giả.

- Cảm nhận được tình yêu, biết ơn sâu sắc đối với lãnh tụ.

- Tác giả là học trò xuất sắc là cộng sự gần gũi của Bác . Vì thế những điều viết về Bác hết sức chân thật và thuyết phục.

- Bài nghị luận giúp chúng ta  kính yêu và cảm phục con người  tài hoa lại có cuộc sống bình dị.

Ø Kiến thức tích hợp:

- Tích hợp kể những mẩu chuyện nhỏ  mà các em đã học và đọc về Bác nói về đời sống giản dị của Bác.

- Đồng thời kết hợp xem tư liệu như tranh ảnh , video, nhạc nói về chủ đề trên giúp các em khắc sâu hơn kiến thức.

- Tích hợp những môn lịch sử, GDCD , âm nhạc.

- Bài tập nhỏ đã vận dụng vào đức tính giản dị .

b. Kĩ năng:

Ø Kĩ năng bộ môn:

- Đọc-hiểu tác phẩm văn xuôi  hiện đại viết theo thể Nghị luận.

- Phân tích làm nổi bật con người xã hội của Hồ Chí Minh thật vĩ đại nhưng vô cùng bình dị.

Kĩ năng cần tích hợp:

- Tuyên truyền với mọi người về vấn đề học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.

- Vận dụng, phối hợp các kiến thức của một số bộ môn khác để giải quyết các tình huống trong thực tiễn cuộc sống.

 -  Hiểu được các môn khoa học đều có sự liên kết với nhau.

Ø Kĩ năng sống:

- Kĩ năng phân tích, bình luận, kĩ năng hợp tác, kĩ năng hoàn thiện bản thân, kĩ năng giao tiếp Tiếng Việt…

c. Thái độ: Giáo dục tình yêu thương con người, kính yêu lãnh tụ, yêu đất nước, lối sống giản dị phù hợp với hoàn cảnh.

v Chuẩn bị đồ dùng:

 - Chuẩn kiến thức kĩ năng, Sách giáo khoa, SGV, thiết kế bài giảng NGỮ VĂN 7, dạy học NGỮ VĂN 7 theo hướng tích hợp.

- Chuẩn kiến thức Ngữ văn THCS.

- Sưu tầm video, tranh ảnh liên quan.

- Màn hình 50 inch, laptop.

Phần 2: Sự chuẩn bị của học sinh:  

- SGK Ngữ văn 7; bài soạn, phiếu học tập và những thông tin các em tìm.

- Các nội dung trong  phiếu học tập mà học sinh cần chuẩn bị:

Câu 1: Nhắc lại kiến thức thể văn  nghị luận?

Câu 2: Cho biết vài nét về tác giả, tác phẩm (hoàn cảnh sáng tác, thể loại) ?

Câu 3: Em hãy tìm  bố cục và nội dung chính của từng phần là gì ?

Câu 4: Tác giả đã nêu ra nhận định chung  về đức tính giản dị của Bác ? Nêu cách lập luận?

Câu 5: Những biểu hiện về đức tính giản dị của Bác

            + ( Bữa ăn? Nơi ở? Cách làm việc? Quan hệ với mọi người ?)

            + ( Trong lời ăn lời nói, bài viết  ?)

Câu 6: Tổng kết về nội dung và nghệ thuật ?

          Câu 7: Tìm thêm tranh ảnh , tư liệu và những mẫu chuyện về Bác

          Câu 8 : Liên hệ thực tế về biểu  hiện đức tính giản dị trong đời sống.

Phần 3: Tiến trình và phương pháp thực hiện:

Hoạt động 1: giới thiệu bài mới.

GV Tích hợp âm nhạc:

- Giáo viên có thể sử dụng phương pháp tích hợp ngay để giới thiệu bài mới nhằm tạo tâm thế thoải mái chuẩn bị tiếp thu lượng kiến thức mới.

- Giáo viên phát một đoạn bài hát Đôi dép Bác Hồ , học sinh theo dõi, giáo viên phát vấn trực tiếp để kiểm tra và đánh giá kĩ năng nghe, hiểu và lĩnh hội của học sinh như sau:

? Cô ca sĩ  Thu Hiền đang hát về ai?  Nội dung bài hát em cảm nhận như thế nào về Bác Hồ?

Gv nhận xét, HS vỗ tay. GV chuẩn xác kiến thức và giới thiệu bài mới bằng cách cho xem hình ảnh về Bác và xem đoạn video ngắn nói về bài học.

Hoạt động 2: hướng dẫn HS tìm hiểu chung.

      Thao tác 1: Tìm hiểu về tác giả

      Thao tác 2: Tìm hiểu về tác phẩm:

HS đọc thầm phần chú thích để tìm hiểu về xuất xứ của tác phẩm. Giáo viên hỏi: ? Em hãy cho biết xuất xứ của văn bản này?

       GV Tích hợp lịch sử:  Nhấn mạnh đây chỉ là đoạn trích từ bài diễn văn của Phạm Văn Đồng trong lễ kỉ niệm tám mươi năm ngày sinh chủ tịch Hồ Chí Minh.(19-05-1970)

Dựa vào phần chuẩn bị ở nhà HS trả lời.

GV hướng dẫn HS đọc văn bản, yêu cầu nhận diện về thể loại .

          HS nhắc lại thể loại mà em đã được học.

GV nhấn mạnh về thể nghị luận bằng những từ khóa như luận điểm, lí  lẽ, dẫn chứng và hướng đến vấn đề xác lập tư tưởng.

     Thao tác 3 GV hướng dẫn cách đọc và tìm hiểu  bố cục : không chỉ cần rõ ràng , mạch lạc mà còn biểu hiện tình cảm của tác giả. GV đọc mẫu một đoạn , gọi một HS đọc VB.

     GV gọi HS chia bố cục nhấn mạnh bố cục chưa đầy đủ

                *  2 phần :  + Phần mở bài : nhận định chung về đức tính giản dị của Bác

                                    + Phần thân bài: biểu hiện của đức tính giản dị

Hoạt động 3: hướng dẫn HS tìm chi tiết văn bản.

* Em hiểu thế nào là giản dị? HS giải thích theo suy nghĩ của mình .

    GV Tích hợp GDCD:  Giản dị : là cách sống không cầu kì, xa hoa, cách sống sao cho phù hợp  với hoàn cảnh xã hội, hoàn cảnh cá nhân.

a.    Nhận định chung về đức tính giản dị của Bác Hồ

Ở phần mở đầu  của văn bản tác giả đã nêu ra vấn đề gì ? Cách lập luận?

           Trong phần mở đầu của văn bản  tác giả đã nêu vấn đề : hai vế đối lập đời sống chính trị lay trời chuyển đất và cuộc sống đời thường vô cùng giản dị. Nói lên sự hòa hợp giữa phẩm chất đời thường và phẩm chất cách mạng của Bác.

 Tác giả đã tập trung làm rõ đời sống hằng ngày vô cùng giản dị của Bác bằng cách bình luận đánh giá thông qua những tính từ như : trong sáng, thanh bạch, tuyệt đẹp. Tác giả chỉ sử dụng ngắn gọn 3 từ nhưng đã thâu tóm làm nổi bật đức tính giản dị của Bác. Đồng thời cũng bày tỏ sự tin tưởng và khẳng định luận điểm trên.

b.      Những biểu hiện của đức tính giản dị của Bác

   Phần thân bài  Tác giả đã đề cập  đức tính giản dị của Bác  ở những luận điểm nào ? Nêu cách lập luận?

+ Luận điểm 1 : Bác Hồ giản dị trong đời sống . Cách lập luận: nêu dẫn chứng, bình luận, đánh giá .

                         @ Bữa cơm, đồ dùng: -> vài ba món đơn giản

                                                               -> Khi ăn bát không để rơi vãi cơm

                                                               -> Bát sạch thức ăn tươm tất

      GV tích hợp những câu nói, mẫu chuyện kể về đức tính giản dị của Bác : Bác nói: “Ở đời ai chẳng thích ăn ngon, mặc đẹp, nhưng nếu miếng ngon đó lại đánh đổi bằng sự mệt nhọc, phiền hà của người khác thì không nên”. Hơn nữa, Bác luôn nghĩ đến người khác, có món gì ngon không bao giờ Bác ăn một mình. Bác sẻ cho người này, sẻ cho người kia rồi sau cùng mới đến phần mình và phần Bác thường là ít nhất.

        Sự ăn ở giản dị đến cực độ, như một nhà ẩn sĩ, đó là một đức tính rõ rệt nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Một tuần lễ ông nhịn ăn một bữa, không phải là để hạ mình cho khổ sở, mà là để nêu một tấm gương dè xẻn gạo cho đồng bào đặng làm giảm bớt nạn đói trong nước. Hết thảy mọi người xung quanh đều bắt chước hành động đó của ông...”.

      Lời bình luận của tác giả “ Đây cũng là nét đẹp trong lối sống giản dị của Bác”  cho thấy thái độ của Bác quý trọng người lao động và kính trọng người phục vụ.

      Đâu chỉ dừng ở đó giản dị trong đời sống còn thể hiện qua ngôi nhà Bác ở .

                                        @   Ngôi nhà   :  -> Nhà sàn vẻn vẹn ba phòng

                                                                    -> luôn lộng gió và ánh sáng phảng phất hương thơm của hoa vườn ”. Tác giả đã bình luận: Đời sống như vậy thanh bạch và tao nhã biết bao!

           GV bình tích hợp lịch sử : Về chỗ ở, khi Bác mới về nước là một hang đá thuộc Pắc Pó, Cao Bằng. Sau này vì bí mật nên Bác phải ở nhà riêng nhưng rất đơn giản. Nhà làm nhỏ, bốn bề với tay được vì tiết kiệm nguyên vật liệu. Đến năm 1954, Chính phủ chuyển về thủ đô Hà Nội, nhiều người đề nghị Bác ở Phủ Toàn quyền Đông Dương tráng lệ, nhưng Bác đã từ chối và chỉ chọn căn phòng nhỏ của người thợ điện đơn sơ bên ao cá để ở. Mãi đến ngày 17-5-1958, Bác mới chuyển về ở căn nhà sàn chỉ vẻn vẹn có 23,14 m2 cho đến lúc qua đời.

         GV tích hợp kể chuyện Bác Hồ: gợi ý cho HS kể theo sự chuẩn bị như: bộ đồ Bác mặc, đôi dép cao su theo Bác suốt quãng đường chiến đấu gian khổ,…..

           HS 1: kể theo sự chuẩn bị . Em dùng phương pháp hỏi chuyên gia để hỏi các bạn còn lại về ý nghĩa mẫu chuyện vừa kể.

           HS 2: kể theo sự chuẩn bị. Em dùng phương pháp hỏi chuyên gia để hỏi các bạn còn lại về ý nghĩa mẫu chuyện vừa kể.

          GV hỏi : Vì sao Bác lại chọn ăn mặc giản dị như thế ? GV gợi ý liên hệ hoàn cảnh đất nước trong chiến tranh đời sống nhân dân như thế nào ?

         HS trả lời theo cảm nhận của mình.

         GV bình bằng một vài câu thơ nói về sự giản dị của Bác

                                          Nhà gác đơn sơ một góc vườn

                                          Gỗ thường mộc mạc chẳng mùi sơn

                                          Giường mây chiếu cói chăn đơn gối

                                          Tủ nhỏ vườn treo mấy áo sờn

                                                                  ( Theo chân Bác – Tố Hữu)

    Hay 1 đoạn trong bài “Sáng tháng năm” cũng của nhà thơ Tố Hữu

                                           Bác Hồ đó chiếc áo nâu giản dị

                                           Màu quê hương bền bỉ đậm đà

                                          Ta bên Người, Người tỏa sáng trong ta

                                           Ta bỗng lớn  ở bên người một chút

 Điều đó nói lên rằng Bác luôn nghĩ cho dân cho nước. Bác còn là tấm gương lớn về sự giản dị mà chúng ta phải noi theo.

                     @ Bác còn giản dị trong được sinh hoạt: -> Tự mình làm việc, ít người giúp việc .

        Những dẫn chứng này khẳng định Bác sống rất giản dị. Những chứng cứ này hoàn toàn thuyết phục. Chứng cứ phong phú, cụ thể , xác thực, đáng tin cậy dựa trên mối quan hệ gần gũi lâu dài gắn bó của tác giả và Bác.

       Ở cương vị chủ tịch nước hay đứng đầu một đất nước nhưng Bác không phân biệt địa vị sang hèn mà đối đãi với mọi người rất thân tình như : Viết thư cho một đồng chí, nói chuyện với các cháu miền Nam, đi thăm nhà tập thể của công nhân từ nơi làm việc đến phòng ngủ phòng ăn; Việc gì tự làm được thì không cần người khác giúp; Đặt tên cho người phục vụ Trường, Kì, Kháng, Chiến, Nhất, Định, Thắng, Lợi. Những dẫn chứng đó bày tỏ thái độ tỉ mỉ, trân trọng và yêu quý tất cả của Bác.

     Đặc trong sự so sánh Bác Hồ sống và người dân sống dường như không có sự khác biệt. Càng vĩ đại bao nhiêu Bác lại sống thanh bạch và giản dị bấy nhiêu. Nhận xét sâu sắc sát với con người Bác. Mang cảm xúc ngưỡng vọng.

         Luận điểm 2:  Bác còn giản dị ở lời nói và viết.

 Cách lập luận: nhân quả

 Mục đích: Giản dị vì muốn quần chúng dễ nhớ, dễ hiểu.

 Dẫn chứng : lời nói , bài phát biểu.

    GV bình: Dù biết rất nhiều thứ tiếng (7 thứ tiếng và nhiều ngôn ngữ thổ âm khác) , sử dụng ngôn ngữ thành thạo và điêu luyện nhưng chưa bao giờ Bác nói văn vẻ cầu kì khó hiểu mà tùy từng đối tượng trình độ tiếp nhận Bác sử dụng phù hợp để ai ai cũng có thể hiểu được như : Không có gì quí hơn độc lập , tự do; Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một sông có thể cạn, núi có thể mòn, song chân lí ấy không bao giờ thay đổi”. Những câu nói ấy không cần phải giải thích song ai cũng có thể cảm nhận tình yêu đất nước, yêu nhân dân của Bác và bảo vệ nền hòa bình cho dân tộc. Dẫn chứng tiêu biểu xác thực. Khẳng định sự giản dị của Bác.

           GV tích hợp xem phim tài liệu về Bác

      Hoạt động 4: hướng dẫn học sinh tổng kết văn bản.

 Sau khi hướng dẫn HS tổng kết nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật văn bản.

   GV tích hợp thêm KNS hoặc môn GDCD 6- Biết ơn:  ? Qua bài nghị luận  này, em học tập được gì về phong cách và lối sống cuả Bác? Vậy các em cần biết ơn Bác không? Các em thể hiện điều đó bằng cách nào? HS nêu ý kiến của mình. Với những câu hỏi có tính liên hệ thực tế và giáo dục cao, học sinh có cơ hội trình bày chính kiến riêng của mình.

   GV: Bài tập tình huống vận dụng vào thực tế .

       Như vậy, trong quá trình tổ chức cho học sinh khai thác nội dung của bài, giáo viên đã vận dụng và hướng dẫn học sinh áp dụng kiến thức tích hợp một cách linh hoạt, đa dạng  ở nhiều góc độ, nhiều khía cạnh và nhiều phạm vi nhằm làm nổi bậc tấm gương của Bác.

C.  KẾT LUẬN:

     Tích hợp tấm gương Hồ Chí Minh vào bài học là một chuyên đề kích thích sự tìm tòi thêm tư liệu về con người Bác ở giáo viên và học sinh. Càng tìm hiểu , càng nhận ra sự vĩ đại của Bác không phải xuất phát từ những điều quá lớn lao mà từ những điều giản dị. Một bài học không thể nào có thể nói hết được sự giản dị của Người nhưng phần nào làm cho các em cảm thấy Bác thật gần gũi . Bác là tấm gương để các em noi theo hoàn thiện bản thân mình.